Deze toolbox gaat over veilig werken in het veld - kadavers. Vogelgriep, Miltvuur en andere nariteiten.
Doel:
- Het vergroten van het veiligheidsbewustzijn bij het aantreffen van kadavers.
- Wat zijn de risico’s bij het tegenkomen van kadavers.
- Wat te doen als je een kadaver tegenkomt in het veld.
Kadavers
Kadavers, het dode lichaam van een dier, kan je op verschillende plekken tegenkomen: bedrijfsterrein, een boerenerf, particulier of in het wild.
Zij vormen een gevaar voor de volks- en diergezondheid:
- Onhygiënisch, trekken ongedierte aan en verspreiden stank.
- De doodsoorzaak is vaak onbekend: het kan een besmettelijke dierziekte zijn. Er is een kans dat je die zelf verspreidt of er zelf ziek van wordt (zoönose).
Let altijd op je eigen veiligheid en zorg dat je niet bijdraagt aan de verspreiding van de ziekte!
Houd afstand, raak kadavers nooit aan!
Besmettelijke dierziekten
Vogelgriep (aviaire influenza)
- Vogelgriep komt regelmatig voor bij pluimveebedrijven en in natuurgebieden.
- Het kan wilde vogels infecteren en is dodelijk voor verschillende vogelsoorten.
Sommige soorten kunnen het virus verspreiden zonder zelf ziek te worden. - Mensen kunnen ook ziek worden, zij het zeldzaam.
- Vogelgriep wordt (bijna) jaarlijks verspreid door trekkende vogels. Actuele locaties kan je vinden op: https://www.rvo.nl/dierziektenviewer/
- Bij ernstige vogelgriep geldt er een ophokplicht in heel Nederland.
Ook hier geld: houd afstand en raak kadavers niet aan!
Miltvuur (Antrax)
Wordt veroorzaakt door de bacterie Bacillus anthracis en kan ernstige ziekte en zelfs de dood veroorzaken bij dieren en mensen.
Verdachte locaties zijn te herkennen aan
o miltvuurbosjes
o witte kuilen
Miltvuurbacteriën kunnen langdurig in de grond overleven wat een risico vormt bij graaf- en boorwerkzaamheden.
Het is verplicht om vermoedelijke miltvuurlocaties te melden bij de gemeente.
Loop geen risico, ga niet aan het werk en meld het direct bij vermoeden van een miltvuurlocatie!
Overige besmettelijke dierziekten: Mond en klauwzeer, varkenspest, Q-koorts
Veelal uitbraak bij veebedrijven, zij hebben ook een meldingsplicht bij vermoeden van deze ziekten.
Voor alles geldt:
Zorg voor je eigen veiligheid, houd afstand en meld verdachte situaties.
De Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) is verantwoordelijk voor de bestrijding,
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) geeft advies voor de volksgezondheid.
Meer informatie te vinden bij het RIVM en de NVWA.
Wetgeving
Vee/landbouwhuisdieren/hobbydieren
Paarden, schapen, hangbuikzwijntjes, bokken, kippen:
- Regeling Dierlijke Producten stelt dat deze kadavers alleen mogen worden opgehaald en verwerkt door Rendac.
- De NVWA controleert of het opslaan en afvoeren van dode dieren aan de regels voldoet. Het NVWA handhaaft ook.
- In noodgevallen kan de gemeente/Waterschap vanwege zorgplicht zorgen voor snelle actie.
- Slachtafval (anders dan bedoeld voor consumptie) wordt ook door Rendac verwerkt.
Huisdieren
Honden, katten, knaagdieren, etc.
- artikel 3.5 Wet dieren: Gemeenten hebben hiervoor individuele regels en opties opgesteld.
- De eigenaar mag vaak bepalen wat ze gaan toepassen: crematie, in de tuin begraven (min 75cm diep), dierenbegraafplaats, naar een speciaal ingerichte afleverlocatie brengen.
Wilde dieren
Wilde vogels, hertachtigen, vossen, etc. die in een natuurgebied, of daarbuiten, in het wild leven.
Kadavers van dieren met een wildstatus mogen in de natuur achterblijven
- Uitgezonderd van wildstatus zijn de grote grazers: zij hebben status “gehouden dieren”.
- Sommige natuurgebieden zijn uitgezonderd (o.a. Oostvaardersplassen), hierbij hebben ook de grote grazers een wildstatus.
- Soms worden kadavers onder toezicht in het wild geplaatst, als voeder voor roof- en aasdieren.
Voorkom contact:
- Houd afstand, markeer eventueel de plek om anderen te waarschuwen (in overleg met de terreinbeheerder/opdrachtgever).
- Raak een kadaver nooit aan ter voorkoming van besmetting en/of verspreiden van dierziektes.
Toch contact gehad?
- Was je handen (water en zeep).
- Desinfecteer je handen en/of je laarzen als je het kadaver daarmee hebt aangeraakt (alcohol/chloorbad).
- Zorg dat je niet met je laarzen elders komt voor je ze hebt schoongemaakt en gedesinfecteerd.
- Check bij de GGD wat je het beste kunt doen (bijv. testen).
- Meldt het incident via de Veiligheidstool.
Meld je vondst! Zo bescherm je anderen en voorkom je verspreiding!
- Melden bij de gemeente in geval van miltvuur (overige zaken op volgende dia).
- Melden bij de opdrachtgever en overleg of je door kunt gaan.
- Meld het ook bij je leidinggevende en projectleider en check of je door kunt gaan.
Melden
Algemeen: dode wilde dieren, meld bij Dutch Wildlife Health Centre (DWHC)
- Monitoren van wildsterfte
- Bij vermoeden miltvuur: direct bij de gemeente (meldingsplicht).
Melding dode vogels:
- <20 vogels: of <3 watervogels: DWHC (waarschijnlijk geen vogelgriep).
- Grotere aantallen (≥ 20) niet-watervogels of ≥3 watervogels: NVWA (mogelijk vogelgriep).
Bijzonderheden:
- Vermoeden wetsovertreding (geweld/niet-natuurlijke vergiftiging)à melden politie.
- Vermoeden botulisme: melden bij beheerder (bijv. Rijkswaterstaat, Waterschap, gemeente).
- Kadaver landbouwdier in het veld: melden terreinbeheerder/eigenaar.
- Verdacht menselijke resten: laat de resten met rust en bel politie (0800-8844).
